Kan ik nog wel kabeljauw eten?
Jazeker. De toestand van kabeljauw in de zuidelijke Noordzee is zorgelijk, maar daarom is er een actieplan (pdf) uitgewerkt voor het herstel van de kabeljauw. Er wordt dus hard gewerkt om het bestand te laten toenemen. De huidige vangst uit de zuidelijke Noordzee bedraagt echter slechts enkele procenten van de totale wereldvangst van kabeljauw. In de noordelijke Noordzee, Barentszee en bij IJsland is gelukkig wel genoeg kabeljauw voorhanden.
Recent is er veel publiciteit geweest rondom het aanlanden van mogelijk illegale kabeljauw in Nederland. Dat er sprake is van illegale visserij in de Barentszee, is bekend.
Bij de berichtgeving zoals die nu naar buiten wordt gebracht vallen echter wel wat kanttekeningen te maken. Greenpeace doet het voorkomen alsof alle vis uit de Barentszee op illegale wijze gevangen zou zijn. Dit is niet waar. Net als onze vissers, hebben de Noorse en Russische vissers te maken met quota, die door hun respectievelijke autoriteiten gecontroleerd worden.
Dat die quota door met name Russische vissersschepen worden overschreden is bekend. Er wordt van alle kanten aan gewerkt om dit tegen te gaan. Niet alleen door de EU, maar ook bijvoorbeeld door de Europese visverwerkende industrie, die de praktijken van illegale vissers bestempelt als ronduit misdadig. Gerichte controle van Russische, Noorse en Europese autoriteiten is de enige manier om deze praktijken in te dammen. Het is echter niet zo, zoals Greenpeace beweert, dat Nederland een “vrijplaats” is voor illegale handel. Ook hier wordt zo adequaat mogelijk gecontroleerd.
Daarnaast zal een Nederlands bedrijf dat kabeljauw koopt uit de regio van de Barentszee, daar herkomstpapieren bij krijgen, waaruit blijkt dat de vis binnen het toegestane quotum gevangen is. Een bedrijf zal niet het risico nemen vis te kopen als deze papieren er niet bij zitten. Niet alleen wordt er dan indirect meegewerkt aan de piraterij, de kans is groot dat er achteraf controle plaats vindt, waardoor het bedrijf is kwestie alsnog aansprakelijk gesteld kan worden.
Helaas zullen er altijd mensen zijn die regels en wetten aan hun laars lappen. We kunnen er echter wel vanuit gaan dat Nederlandse visbedrijven alles in het werk stellen om te voorkomen dat er illegaal gevangen vis op de markt komt.
Wat is MSC-vis en waar kan ik het kopen?
MSC is de afkorting van Marine Stewardship Council. Dit is een onafhankelijk keurmerk waarbij extra inspanningen op het gebied van duurzaamheid als het ware gelabeld worden. MSC heeft zijn eigen criteria, die verder gaan dan bijvoorbeeld het Europese visserijbeleid. Dit gemeenschappelijk visserijbeleid heeft op zich zelf ook al verantwoorde visserij tot doelstelling. Het MSC is dus een manier om je te onderscheiden op het gebeid van duurzaamheid en daardoor een manier om voorlopers te belonen. Alle MSC labels zijn tot op heden nog heel lokaal, geldend voor een heel specifiek gebied en tot op heden niet toepasbaar op vissoorten die grote afstanden zwemmen. In Nederland kunt u Alaska zalm (gerookt) en Alaska koolvis (in vissticks) met MSC logo verkrijgen. Onlangs hebben ook vier Nederlandse haringvissers het MSC-keurmerk gekregen. Het overgrote deel van de Hollandse Nieuwe wordt echter gevangen door Noorse en Deense vissers. Zij zijn momenteel aan het bestuderen of het economisch genoeg oplevert om ook dit keurmerk te krijgen.
Worden de visbestanden eigenlijk wel goed beheerd?
Elk jaar nemen de Europese Visserijministers op basis van biologische adviezen een besluit hoeveel er mag worden gevist. Dit Europese TAC (maximaal toegestane vangst) en quotasysteem is erop gericht om de visbestanden én de visserij in stand te houden. Hoeveel er opgevist kan worden van een vissoort hangt van veel factoren af. De omvang van het bestand, de groeisnelheid van de vis, of er genoeg voedsel is en ook het klimaat spelen hierbij een rol. Voor soorten waarvoor het toch minder goed gaat worden extra maatregelen getroffen. Voor kabeljauw is bijvoorbeeld een herstelplan(pdf) opgesteld. De visbestanden worden dus met veel aandacht beheerd.
Hoewel de verdere verlaging van de schol-, tong en kabeljauwquota die op 21 december 2006 door de EU-ministers is besloten bij de aanvoersector hard aankomt, zijn er ook positieve punten voor de langere termijn te ontdekken. Zo is er eindelijk gehoor gegeven aan de wens voor een meerjarenplan, waardoor er een betere continuïteit gewaarborgd zal kunnen worden. Bovendien toont de vaststelling van deze quota aan dat er ernst wordt gemaakt met het beheersen van de bestanden, iets waar ook de Nederlandse sector een ferm voorstander van is.
Vooralsnog ziet het er niet naar uit de lagere quota een prijsstijging tot gevolg zullen hebben. Het assortiment van de visdetailhandel is gelukkig breder dan de gequoteerde soorten. Hierdoor kan de consument worden voorzien van een groot en gezond aanbod.
Klik hier voor het persbericht van het Ministerie van LNV.
Klik hier voor het persbericht van het Productschap Vis.
Klik hier voor het persbericht van Stichting de Noordzee.
Wordt vis zorgvuldig gekweekt?
Het klopt dat de viskweek in sommige delen van de wereld een punt van aandacht is. De Europese Commissie stelt echter strenge regels aan de kweek van vis. In Nederland wordt vis gekweekt in gesloten recirculatiesystemen waardoor de omgeving niet vervuild wordt. Door goed te zorgen voor de kweekvis en het water waarin hij leeft, is het gebruik van geneesmiddelen in Nederland nihil. De Nederlandse viskwekers leven bovendien vrijwillig een gedragscode na, dus is er zeker sprake van zorgvuldig gekweekte vis.
Als vis gezond is, hoe zit het dan met die gevaarlijke stoffen?
Wetenschappers zijn het er al jaren over eens dat het regelmatig eten van verse vis uitermate gezond is. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat één tot twee keer per week vis eten de sterfte aan hart- en vaatziekten met bijna 30 procent kan verminderen. De Europese Commissie heeft hygiënevoorschriften en veiligheidsnormen voor milieuvreemde stoffen die in het lichaam van de mens terecht kunnen komen, vastgesteld. Onze overheid (de Voedsel- en Waren Autoriteit) controleert voortdurend alle vis die in Nederland wordt verkocht. De hoeveelheden milieuvreemde stoffen in vis zijn minimaal en wanneer u, zoals het Voedingscentrum adviseert, één tot twee keer per week vis eet, blijven ze ver onder de norm die de veiligheid voor de consument garandeert.
Klopt het dat er vangsten overboord gaan (discards)?
Waar wordt gevist, worden altijd diverse soorten gevangen want een vismethode die uitsluitend de doelsoort vangt, bestaat niet. Er is een aantal verschillende bijvangsten.
- Soorten die niet tot de doelsoort behoren, maar wel commercieel interessant zijn en aangeland kunnen worden.
- Commercieel interessante vissen die te klein zijn en onder de Europees vastgestelde minimum maat ligt. De Europese regeling stelt namelijk dat van diverse soorten alleen grote vissen aangeland mogen worden.
- Commerciële vissen waarvan het quotum al is opgevist en die de visser dus niet meer aan wal mag brengen.
- Commerciële vis waarvoor een visser geen quotum heeft en dus niet mag worden aangeland.
Niet-commerciële vis d.w.z. vis die op de markt niets waard is of niet eetbaar is. - Andere organismen (zoals bodemdieren).
- Afval.
Alles wat niet gebruikt en aangeland kan of mag worden en overboord gaat, heet discards. Bij elke vorm van visserij zijn er soms meer, soms bijna geen, bijvangsten. Een visser bepaalt hoe, waar en met welke snelheid hij vist. Hierdoor kan hij enigszins bepalen wat hij opvist. Maar als je uiteindelijk je netten uitgooit, is het maar afwachten wat je erin vangt. Vissers zijn discards liever kwijt dan rijk. Het uitzoeken van de vangst kost tijd en netten kunnen beschadigd raken. Bovendien is het zonde om vis overboord te moeten zetten.
De Nederlandse vissers nemen een aantal maatregelen om discards zoveel mogelijk te voorkomen. Ze werken samen in beheergroepen en stellen samen visplannen op waarin ze hun visserij over het jaar plannen. Ook werken ze aan aanpassingen aan netten en vistuigen en er worden zelfs andere vistuigen ontwikkeld. Zo worden er ontsnappingspanelen in de visnetten aangebracht, is er een pinger (is een waarschuwingssignaal) voor staand want netten om dolfijnen en bruinvissen af te schrikken. De pulskor is een alternatief vistuig voor de boomkor dat nu wordt ontwikkeld.
Een aantal Nederlandse vissers doet ook mee aan het Vuilvisproject. Ze verzamelen al het afval dat ze in hun netten krijgen en brengen dit aan land. Zo wordt het afval op een goede manier verwerkt en drijft het niet meer in zee.
Wat is de kuitzieke periode?
In de eerste paar maanden van het jaar planten de schollen zich voort. De schol heeft dan kuit in het lichaam. Omdat er veel energie gaat zitten in het produceren van kuit, is de vis dan mager. Om te zorgen dat de schollen zich kunnen voortplanten voordat ze worden opgevist, hebben de Nederlandse vissers een aantal jaren vrijwillig afgesproken om in deze periode minder te vissen. Dit is de kuitzieke periode.
De Nederlandse vissers die op platvis vissen, hebben tijdens de kuitzieke periodes steeds afwisselend gevist om te zorgen dat de aanvoer niet helemaal stopte. De consumenten willen namelijk wel het hele jaar schol blijven eten. Sommige winkels verkopen in deze periode helemaal geen platvis. Andere visdetaillisten vriezen schol die in het vierde kwartaal is gevangen in, zodat ze de consument in het eerste kwartaal daarna niet teleur hoeven te stellen.
Minder vissen in de kuitzieke periode heeft alleen echt effect op een betere ontwikkeling van het scholbestand, als alle vissers op de Noordzee daaraan mee doen. Ook zal het elk jaar moeten gebeuren. Het is erg jammer dat de vissers uit de andere Noordzeelanden niet hebben meegedaan aan het Nederlandse initiatief in geen enkel andere land hebben meegedaan.
Zijn een hoog olieverbruik en bodemberoering echt nodig?
Tong en schol leven op de zeebodem en graven zich in. De enige manier om op commerciële schaal tong uit de Noordzee te vissen is met de boomkor. Aan dit vistuig hangen wekkerkettingen die over de zeebodem slepen en zo de platvissen opschrikken. Door de wekkerkettingen heeft het schip veel trekkracht en dus een grote motor nodig. De meeste vissers vissen bovendien ver op zee (waar de grote schollen leven) en hebben een groter schip nodig om veilig te kunnen vissen. En dat alles kost veel brandstof.
Vissers willen liever ook minder brandstof gebruiken, want door de hoge olieprijzen verdienen ze steeds minder. Het installeren van 'cruise controle' en brandstofverbruikmeters helpt om brandstof te besparen. Ook kijken ze of ze de netten kunnen aanpassen om minder weerstand bij het slepen te hebben. De pulskor die op dit moment wordt getest, gebruikt bijna de helft minder brandstof. Bij de pulskor zijn de wekkerkettingen die de vis moet opschrikken, vervangen door kleine elektrische prikkels. Vissers die maar weinig tongquotum hebben, stappen steeds meer over naar ander vismethoden. Want in tegenstelling tot tong, kun je schol wel vissen zonder het boomkortuig.
Is de Nederlandse trawlervisserij bij Mauretanië schadelijk?
Nee. De Nederlandse trawlervisserij beseft dat het beheren van de visbestanden ook in hun belang is. Daarom zijn er goede afspraken met de regering over de vangsten in de Mauretaanse wateren. Zo wordt van te voren bepaald hoeveel vis de plaatselijke visserij nodig heeft en wordt de visstand door biologen in de gaten gehouden. Dit laatste wordt door de reders bekostigd. Meer informatie hierover op de site van de PFA en klik op projects & issues.
Wat is overbevissing eigenlijk?
Visserijbiologen onderscheiden 2 vormen van overbevissing.
Als door een hoge visserijdruk vis al op een jonge leeftijd wordt gevangen, waardoor de vissen minder kans hebben om ouder en dus zwaarder te worden, dan noemen ze dat ‘gewichtoverbevissing’. Het visbestand wordt dus niet uitgeroeid, maar minder visserij zou een hogere opbrengst geven.
Als door een hoge visserijdruk de voortplantingsmogelijkheden van vissen in gevaar wordt gebracht, dan noemen ze dat ‘recruteringsoverbevissing’. Er zijn nog maar weinig geslachtsrijpe vissen, waardoor het jaren kan duren voordat het bestand weer op een goed niveau terecht komt.
Visserbiologen proberen uit te rekenen hoeveel vissen van een bepaalde soort in de zee moeten zwemmen om de voortplanting en de visserij in balans te houden. Dat is vreselijk lastig. De groei van een visbestand is namelijk niet alleen afhankelijk van het aantal geslachtsrijpe vissen, maar ook van de overleving van eitjes en larfjes en van de groeivoorwaarden (bijvoorbeeld voedsel).
Het is belangrijk dat we ons realiseren dat overbevissing een technische term is die iets zegt over de visserijdruk. Maar dat een bestand zich op een minder gezond niveau bevindt, kan ook te maken met heel veel andere factoren. Zo weten biologen sinds kort dat klimaatveranderingen gevolgen hebben voor de ontwikkeling van visbestanden. En ook een toename van predatoren – vissen, zoogdieren of vogels die bepaalde vissoorten eten – kan grote gevolgen hebben. Maar vaak is de visserijruk de enige knop waar je aan kunt draaien.
Wordt er in de hele Noordzee gevist?
De Nederlandse vissers bevissen nog geen 30% van de hele Noordzee. Uit onderzoek van het Productschap Vis is naar voren gekomen dat van de totale Noordzee van ongeveer 170 duizend vierkante zeemijl slechts 50 duizend vierkante zeemijl bevist wordt door de Nederlandse boomkorvloot. Van het beviste gebied wordt 46% minder dan eens in de 5 jaar bevist, 30% werd meer dan eens in de vijf jaar, maar minder dan één keer per jaar bevist. Ongeveer 22% werd één tot vijf keer per jaar bevist, terwijl slechts 2% meer dan vijf keer per jaar werd bevist.
De gegevens zijn verzameld met behulp van een zogenaamde MacKotter, een apparaat dat iedere 6 minuten de positie van een vaartuig vastlegt. Op die manier kon een goed beeld worden verkregen waar er precies gevist wordt. De Nederlandse schepen vissen met name in het zuidelijke deel van de Noordzee. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is de visserij niet willekeurig verdeeld over dit beviste gebied. Dat is ook logisch, vissers gaan graag terug naar hun favoriete visplekken en zullen zich niet snel vertonen op plekken waar de vis zich niet ophoudt.
